Bálstofan og Bálfararfélag Íslands

Hér á Íslandi varð það raunin eins og á Englandi að læknar gerðust baráttumenn fyrir bálförum á fyrstu áratugum tuttugustu aldar. Þeir bentu á að umbúnaður jarðneskra leifa væri oft á tíðum til vansa sökum fjárskorts og vanhirðu. Því bæri brýna nauðsyn til að koma upp bálstofu af hreinlætis- og heilbrigðisástæðum.
Fossvogskirkja. Bænhús í forgrunni. Ljósm. K.M.

Árið 1915 samþykkti Alþingi lög um líkbrennslu á Íslandi að frumkvæði Sveins Björnssonar, síðar forseta.

Árið 1930 skipaði bæjarstjórn Reykjavíkur nefnd sem gera átti tillögur um bálstofu og staðsetningu hennar og Jón Þorláksson borgarstjóri fól verkfræðingi að gera teikningar og kostnaðaráætlun.

Nokkurt hlé varð á þessum áætlunum og gerðist lítið fyrr en árið 1934 að Bálfararfélag Íslands var stofnað. Í stjórn þess voru kosnir Gunnlaugur Claessen læknir, Benedikt Gröndal verkfræðingur, Ágúst Jósefsson heilbrigðisfulltrúi, Björn Ólafsson stórkaupmaður og Gunnar Einarsson prentsmiðjustjóri.

Á árinu 1935 var rætt um það í stjórninni að hægt væri að fá hagkvæm kjör á líkbrennslu í Kaupmannahöfn og möguleiki væri á að senda lík þangað með Eimskip þar til bálfararstofu hefði verið komið upp á Íslandi.

Bálstofumálið varð að hitamáli í blöðum. Forvígismenn félagsins skrifuðu greinar til að útbreiða þekkingu um bálfarir, en fengu á sig ádeilugreinar og skopstælingu í tímaritum og blöðum.

Í upphafi var ætlunin að reisa bálstofu í kirkjugarðinum við Suðurgötu eða á Sunnuhvolstúni, en frá því var horfið er framkvæmdir í Fossvogskirkjugarði komust á döfina, en forystu fyrir þeim hafði Knud Ziemsen á vegum safnaðarstjórnar Dómkirkjunnar.

Árið 1945 veitti viðskiptaráð Bálfararfélagi Íslands samþykki sitt til yfirfærslu gjaldeyris vegna kaupa á tveimur rafmagnshituðum líkbrennsluofnum frá Svíþjóð. Bálfararfélagið náði markmiði sínu er fullkomin bálstofa var reist 1948 við Fossvogskirkju. Fyrsta bálför á Íslandi fór fram þann 31. júlí 1948 þegar jarðneskar leifar dr. Gunnlaugs Claessen voru brenndar.

Þegar kröfur um bálfarir voru settar fram í lok nítjándu aldar voru heilbrigðis- og hreinlætissjónarmið í fyrirrúmi. Þessi sjónarmið eru enn í fullu gildi, en nú eru það fyrst og fremst hagkvæmnissjónarmið
Legsteinar í grafreit fyrir duftker í Fossvogskirkjugarði.
Ljósm. K.M.

svo og viðhorf sem tengjast umhverfis- og mengunarmálum sem höfð eru að leiðarljósi.

Nýlega hafa ofnarnir í Bálstofu Kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæma verið lagfærðir og þannig búið um hnúta að rekstur þeirra standist kröfur um mengunarvarnir og heilbrigðishætti.

Til baka bálfarir